TÜRK MATEMATIKÇILERIN HAYATI VE MATEMATI?E KAZANDIRDIKLARI

Sponsorlu Bağlantılar
Konu İçeriği: TÜRK MATEMATIKÇILERIN HAYATI VE MATEMATI?E KAZANDIRDIKLARI, Osmanl?-Türk matematikçileri ülkenin fen bilimlerindeki geri kalm??l??? nedeniyle zaman ve enerjilerini genellikle e?itime ay?rm??lard?r. Ancak 19. yüzy?l?n sonlar?nda..

Osmanl?-Türk matematikçileri ülkenin fen bilimlerindeki geri kalm??l??? nedeniyle zaman ve enerjilerini genellikle e?itime ay?rm??lard?r. Ancak 19. yüzy?l?n sonlar?nda ara?t?rma yapmak ve yeni bilgiler üretmek f?rsat?n? bulabilmi?lerdir. Bu faaliyetlerin ba?lad??? ilk yüzy?l içinde uluslararas? düzeyde ara?t?rma ve yay?n yapm?? olmak kriteriyle tarand???nda a?a??daki isimlere rastlanmaktad?r.

matematikciler

20. yüzy?l?n ikinci yar?s?ndan itibaren bu kritere uyan matematikçi say?m?z epey artm??t?r ancak henüz hayatta olan matematikçilerimizi, bu listenin biraz da tarihi bir de?er ta??mas?n? hedefledi?imizden, bu listeye almad?k.

Bugünkü Türk matematik ortam?n?n olu?mas?na ciddi katk?lar yapm?? pek çok matematikçimiz bu çabalar? sonucu kendileri ara?t?rma ve yay?n yapmaya zaman bulamad?klar? için kendilerine duyulan minnettarl?k kendisini bu listede ifade edememektedir. Bu listeyi, tarihin insafs?zl???na s???narak, yaln?zca kendi dönemlerinin güncel ara?t?rmalar?nda ba?ar?ya ula?m?? ve art?k hayatta olmayan matematikçilerimize ay?rd?k. Yine de listenin tam ya da eksik oldu?u zaman içinde yap?lacak ar?iv ara?t?rmalar?yla belli olacakt?r.

Harezmi
(MS 770-840)

harezmiaq5

Tam ad? Muhammed Bin Musa el-Harezmi olan bu büyük bilim adam?, Horasan’da (Özbekistan’?n Karizmi kentinde) do?mu?tur.Hayat?n?n büyük bir bölümü Ba?dat’da (Beytü’l Hikme’de) matematik, astronomi ve co?rafya konular?nda çal??arak geçmi?tir.

Cebirin kurucusu olan Harezmi’nin iki önemli matematik kitab? vard?r; “Cebir” ve “Hint Hesab?”.Harezm’de temel e?itimimini alan Harezmi gençlinin ilk y?llar?nda Ba?dat’taki ileri bilim atmosferinin varl???n? ö?renir.

?lmi konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir a?kla ba?l? olan Harezmi ilmi konularda çal??ma idealini gerçekle?tirmek için Ba?dat’a gelir ve yerle?ir. Devrinde bilginleri himayesi ile me?hur olan abbasi halifesi Mem’un Harezmideki ilm kabliyetten haberdar olunca onu kendisi taraf?ndan Eski M?s?r, Mezopotamya, Grek ve Eski hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginle?tirilmi? Ba?dat Saray Kütüphanesinin idaresinde görevlendirilir. Daha sonra da Ba?dat Saray Kütüphanesindeki yabanc? eserlerin tercümesini yapmak amac?yla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt’ül Hikme ‘de görevlendirilir. Böylece Harezmi Ba?dat’ta inceleme ve ara?t?rma yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavu?ur. Burada hayata ait bütün endi?elerden uzak olarak matematik ve astronomi ile ilgili ara?t?rmalar?na ba?lar.

Ba?dat bilim atmosferi içerisinde k?sa zamanda üne kavu?an Harezmi ?am’da bulunan Kasiyun Rasathanesin’de çal??an bilim heyetinde ve yerkürenin bir derecelik meridyen yay? uzunlu?unu ölçmek için Sincar Ovas?na giden bilim heyetinde bulundu?u gibi Hint matemati?ini incelemek için Afganistan üzerinden Hindistana giden bilim heyetine ba?kanl?k da etmi?tir.

Harezmi ‘nin latinceye çevrilen eserlerinden olan El-Kitab ‘ul Muhtasar fi ‘l Hesab ‘il cebri ve ‘l Mukabele adl? eserinde ikinci dereceden bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceler.

El Harizmi matemati?in yan?s?ra astronomi ve co?rafya ilimlerinde de eserler vermi?tir. Astronomik cetvellerle ilgili kitaplar yazm?? ve bu eserler 12. y.y. da Latince’ ye çevrilmi?tir. Bunu yan?s?ra Ptolemy’nin co?rafya kitab?n? düzeltmelerle yeniden yazm??, 70 tane bilim adam?yla birlikte çal??arak 830 y?l?nda bir dünya haritas? çizmi?tir. Dünyan?n çevresini ve hacmini hesaplama çal??malar?nda yer alm??t?r. Güne? saatleri, usturlaplar ve saatler üzerine yaz?lm?? eserleri de vard?r.

Hüseyin Tevfik Pa?a

(1832-1901)

huseyintevfikpasa

Vidin’de do?mu?, genç ya?ta ?stanbul’a gelmi? ve Askerî Okul’da okumu?tur. Burada, matematik derslerindeki yetene?iyle Cambridge Üniversitesi’nden mezun olmu? olan matematik hocas? Tahir Pa?a’n?n dikkatini çekmi? ve Tahir Pa?a kendisine özel dersler vermi?tir. Tahsilini bitirdikten sonra Harbiye’ye cebir hocas? olarak atanm??, Tahir Pa?a ölünce onun matematik dersleri de Hüseyin Tevfik Pa?a’ya kalm??t?r.Harbiye’deki hocal??? devam ederken, Tophâne Tecrübe ve Muayene Komisyonu’na da getirilmi?tir. 1868?de Paris’teki Mekteb-î Osmanî’ye müdür muavini olarak gönderilmi? ve ayn? zamanda balistik ve tüfek imalat? üzerine incelemelerde bulunmakla görevlendirilmi?tir. Bu arada matematik bilgisini geli?tirmek için üniversiteye de devam etmi? ve Paris’te kald??? iki y?l boyunca baz? makaleler yay?mlam?? ve bilimsel toplant?lara kat?lm??t?r.
Hüseyin Tevfik Pa?a, 1872?de Amerika’daki baz? silah fabrikalar?na ?smarlanan tüfeklerin imalat?n? ve ?artnâmeye uyulup uyulmad???n? kontrol etme göreviyle Amerika’ya gönderilmi?tir. 1878 y?l?na kadar Amerika’da kalm?? ve bu süre içinde matematikle u?ra?m??t?r; Lineer Cebir adl? ?ngilizce kitab?n? bu s?rada yazm?? ve Argand’?n kompleks say?larla ilgili teorisinde ileri sürdü?ü çarp?m? üç boyutlu uzaya uygulaman?n bir yolunu bulmu?tur.
Eserinin önsözünde ?öyle söylemektedir: “Bu kitapta incelenen lineer cebir, dünyan?n Sir William Hamilton’a borçlu oldu?u quaterniyonlara çok benzer. Lineer cebir, quaterniyonlar?n bütün potansiyellerine sahiptir ve güçlü?ü daha azd?r. Quaterniyonlar üniversitelerde ö?retilmektedir ve kabul görmü? bir bilgidir. Lineer cebirin de ayn? kabülü görüp görmeyece?ini, hattâ quaterniyonlar?n yerini al?p almayaca??n? ?imdiden bilmiyorum”.
Kendi sisteminin üstünlü?ünü ise ?öyle ifade etmi?tir:
“Quaterniyonlar?n çarp?m?, isim olarak bile düzlem geometride ele al?nd???nda, bizi üç boyutlu uzayda çal??maya zorlamaktad?r; halbuki lineer cebirde yaln?zca iki boyut ele al?nd??? zaman bir üçüncü boyutu dü?ünme durumunda de?iliz”.
Hüseyin Tevfik Pa?a’n?n bu eseri tercüme de?ildir ve konuya özgün katk? yapmas? aç?s?ndan çok önemlidir.
Tevfik Pa?a’n?n ba?ka pek çok görevleri olmu?, Fransa ve Amerika’da kald??? s?ralarda Frans?zca ve ?ngilizce’yi, bu dillerde kitap yazabilecek kadar iyi ö?renmi?tir. Gazi Ahmed Muhtar Pa?a ve Yusuf Ziya Pa?a ile birlikte Cemiyet-i Tedrisiyye-i ?slâmiye’nin ve Dârü??afaka’n?n kurucular?ndand?r. Burada matematik dersleri vermi?, yine bu s?ralarda arkada?lar?yla ç?kartt??? Mebâhis-i ?lmiyye adl? ayl?k dergiye makaleler yazm??t?r. Bu dergide yay?mlad??? makaleleri aras?nda “Mahsûsât ve Gayr-? Mahsûsât” isimli felsefî bir yaz?s?, ayr?ca türev ve fonksiyonlar üzerine yaz?lar? bulunur.
Hüseyin Tevfik Pa?a, daima devlet memuriyetiyle görevli olmas?na ra?men, matematik bilimlerle ilgilenmeye zaman ay?rabilmi?, zengin bir kütüphane olu?turmu?, çevresindeki Sâlih Zekî gibi yetenekli gençlere, vakit ay?rm??, periyodik yay?nlarla entellektüel bir ortam?n olu?mas?na gayret sarf etmi?tir.

Hüseyin Tevfik Pa?a’n?n Eserleri
1- Zeyl-i usul-i Cebir
2- Cebr-i Âlâ
3- Fenn-i Makina
4- Mebahis-i ?lmiye Mecuasmda yazd??? makaleler (Hesab-? Müsenna = Dual Aritmetique)
5- Tahir Pa?a’n?n Usul-i Cebir adl? eserine yazd??? ek türevler,Taylor ve Mc’Lauren bahisleri içerir.
6- Usul-i llm-i Hesap
7- Astronomi
8- Mahsusat ve Gayr? Mahsusat (Felsefeye ait bir eserdir).
9- Linear Algebra

Cahit Arf
(1910-1997)

cahitarf

1910 y?l?nda Selanik’te do?du. Yüksek ö?renimini Fransa’da Ecole Normale Superieure’de tamamlad? (1932). Bir süre Galatasaray Lisesi’nde matematik ö?retmenli?i yapt?ktan sonra ?stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde doçent aday? olarak çal??t?. Doktoras?n? yapmak için Almanya’ya gitti. 1938 y?l?nda Göttingen Üniversitesi’nde doktoras?n? bitirdi. Yurda döndü?ünde ?stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde profesör ve ordinaryus profersörlü?e yükseldi. Burada 1962 y?l?na kadar çal??t?. Daha sonra Robert Koleji’nde Matematik dersleri vermeye ba?lad?.1964 y?l?nda Türkiye Bilimsel ve Teknik Ara?t?rma Kurumu (Tübitak) bilim kolu ba?kan? oldu.

Daha sonra gitti?i Amerika Birle?ik Devletleri’nde ara?t?rma ve incelemelerde bulundu; Kaliforniya Üniversitesi’nde konuk ö?retim üyesi olarak görev yapt?. 1967 y?l?nda yurda dönü?ünde Orta Do?u Teknik Üniversitesi’nde ö?retim üyeli?ine getirildi. 1980 y?l?nda emekli oldu. Emekliye ayr?ld?ktan sonra TÜB?TAK’a ba?l? Gebze Ara?t?rma Merkezi’nde görev ald?. 1985 ve 1989 y?llar? aras?nda Türk Matematik Derne?i ba?kanl???n? yapt?.

Arf ?nönü Arma?an?’n? (1948) ve Tübitak Bilim Ödülü’nü kazand? (1974). Cebir ve Say?lar Teorisi üzerine uluslararas? bir sempozyum 1990?da 3 ve 7 Eylül tarihleri aras?nda Arf’in onuruna Silivri’de gerçekle?tirilmi?tir. Halkalar ve Geometri üzerine ilk konferanslarda 1984?te ?stanbul’da yap?lm??t?r. Arf, matematikte geometri kavram? üzerine bir makale sunmu?tur. Cahit Arf 1997 y?l?n?n Aral?k ay?nda bir kalp rahats?zl??? nedeniyle aram?zdan ayr?ld?.

Ali Ku?çu
(1474-1525)

alikuscu

Türk ?slam Dünyas? astronomi ve matematik alimleri aras?nda, ortaya koydu?u eserleriyle hakl? bir ?öhrete sahip Ali Ku?çu, Osmanl? Türkleri’nde, astronominin önde gelen bilgini say?l?r. “Bat? ve Do?u Bilim dünyas? onu 15. yüzy?lda yeti?en müstesna bir alim olarak tan?r.” Öyle ki; müste?rik W .Barlhold, Ali Ku?cu’yu “On Be?inci Yüzy?l Batlamyos’u” olarak adland?rm??t?r. Babas?, Ulu? Bey’in ku?cu ba??s? (do?anc?ba??) idi. Ku?çu soyad? babas?ndan gelmektedir. As?l ad? Ali Bin Muhammet’tir. Do?um yeri Maveraünnehir bölgesi oldu?u ileri sürülmü?se de, ad? geçen bölgenin hangi ?ehrinde ve hangi y?lda do?du?u kesinlikle bilinmektedir.

Ancak do?um ?ehri Semerkant, do?um y?l?n?n ise 15. yüzy?l?n ilk dörtte biri içerisinde oldu?u kabul edilmektedir. 16 Aral?k 1474 (h. 7 ?aban 879) tarihinde ?stanbul’da ölmü? olup, mezar? Eyüp Sultan Türbesi hareminde bulunmaktad?r. Ölüm tarihi; torunu me?hur astronom Mirim Çele-bi’nin (ölümü, Edirne 1525) Fransça yazd??? bir eserin incelenmesi sonucu anla??lm??t?r. Mezar yerinin 1819 y?l?na kadar belirli oldu?u ve hüsn-ü muhafazas?n?n yap?ld???; ancak 1819 y?l?ndan sonra, Ali Ku?cu’ya ait mezar?n yerine, zaman?n?n nüfuzlu bir devlet adam?n?n mezar ta??n?n konmu? oldu?u anla??lmaktad?r. Ulu? Bey’in Horasan ve Maveraünnehir hükümdarl??? s?ras?nda, Semerkant’ta ilk ve dini ö?renimini tamamlam??t?r. Küçük ya?ta iken astronomi ve matema-ti?e geni? ilgi duymu?tur.

Devrinin en büyük bilginlerinden; Ulu? Bey , Bursal? Kad?zade Rumi, G?yaseddün Cem?id ve Mu’in al-Din el-Ka?i’den astronomi ve matematik dersi alm??t?r. Önce,Ulu? Bey, taraf?ndan 1421 y?l?nda kurulan Semerkant Rasathanesi ilk müdürü, G?yaseddün Cem?id’in, k?sa süre sonra da Rasathanenin ikinci müdürü Kad?zade Rumi’nin ölümü üzerine, Ulu? Bey Rasathaneye müdür olarak Ali Ku?cu’yu görevlendirmi?tir. Ulu? Bey Ziyc’inin tamamlanmas?nda büyük eme?i geçmi?tir. Nasirüddün Tusi’nin Tecrid-ül Kelam adl? eserine yazd??? ?erh, bu konuda da gayret ve ba?ar?s?n?n en güzel delilini te?kil etmektedir. Ebu Said Han’a ithaf edilen bu ?erh, Ali Ku?cu’nun ilk ?öhretinin duyulmas?na neden olmu?tur. Kaynaklar?n de?erlendirilmesi sonucu anla??lmaktad?r ki; Ali Ku?cu yaln?z telih eseriyle de?il, talim ve ir?ad?yle devrini a?an bir bilgin olarak tan?nmaktad?r. Öyle ki; telif eserlerinin d???nda, torunu Mirim Çelebi, Hoca Sinan Pa?a ve Molla Lütfi (Sar? Lütfi) gibi astronomlar?n da yeti?mesine sebep olmu?tur. Bu bilginlerle beraber, Ali Ku?cu’yu eski astronominin en büyük bilginlerinden birisi olarak belirtebiliriz.

Ömer Hayyam
(1048-1131)

omerhayyam

As?l ad? Giyaseddin Ebu’l Feth Bin ?brahim El Hayyam’d?r. 18 May?s 1048?de ?ran?n Ni?abur kentinde do?an Ömer Hayyam bir çad?rc?n?n o?luydu. Çad?rc? anlam?na gelen soyad?n? babas?n?n mesle?inden alm??t?r. Fakat o soyisminin çok ötesinde i?lere imza atm??t?r. Daha ya?ad??? dönemde ?bn-i Sina’dan sonra Do?u’nun yeti?tirdi?i en büyük bilgin olarak kabul ediliyordu. T?p, fizik, astronomi, cebir, geometri ve yüksek matematik alanlar?nda önemli çal??malar? olan Ömer Hayyam için zaman?n bütün bilgilerini bildi?i söylenirdi. O herkesten farkl? olarak yapt??? çal??malar?n ço?unu kaleme almad?, oysa O ismini çokça duydu?umuz teoremlerin isimsiz kahraman?d?r. Elde bulunan ender kay?tlara dayan?larak Ömer Hayyam’?n çal??malar? ?öyle s?ralanabilir.

Yazd??? bilimsel içerikli kitaplar aras?nda Cebir ve Geometri Üzerine, Fiziksel Bilimler Alan?nda Bir Özet, Varl?kla ?lgili Bilgi Özeti, Olu? ve Görü?ler, Bilgelikler Ölçüsü, Ak?llar Bahçesi yer al?r. En büyük eseri Cebir Risalesi’dir. On bölümden olu?an bu kitab?n dört bölümünde kübik denklemleri incelemi? ve bu denklemleri s?n?fland?rm??t?r. Matematik tarihinde ilk kez bu s?n?fland?rmay? yapan ki?idir. O cebiri, say?sal ve geometrik bilinmeyenlerin belirlenmesini amaçlayan bilim olarak tan?mlard?. Matematik bilgisi ve yetene?i zaman?n çok ötesinde olan Ömer Hayyam denklemlerle ilgili ba?ar?l? çal??malar yapm??t?r. Nitekim, Hayyam 13 farkl? 3. dereceden denklem tan?mlam??t?r. Denklemleri ço?unlukla geometrik metod kullanarak çözmü?tür ve bu çözümler zekice seçilmi? konikler üzerine dayand?r?lm??t?r. Bu kitab?nda iki koni?in arakesitini kullanarak 3. dereceden her denklem tipi için köklerin bir geometrik çizimi bulundu?unu belirtir ve bu köklerin varl?k ko?ullar?n? tart???r.

Bunun yan?s?ra Hayyam, binom aç?l?m?n? da bulmu?tur. Binom teoerimini ve bu aç?l?mdaki kat say?lar? bulan ilk ki?i oldu?u dü?ünülmektedir. (Pascal üçgeni diye bildi?imiz ?ey asl?nda bir Hayyam üçgenidir). Ö?renimi tamamlayan Ömer Hayyam kendisine bugünlere kadar uzanacak bir ün kazand?ran Cebir Risaliyesi’ni ve Rubaiyat’? Semerkant’ta kaleme alm??t?r. Dönemin üç ünlü ismi Nizamülmülk, Hasan Sabbah ve Ömer Hayyam bu ?ehirde bir araya gelmi?tir. Dönemin hakan? Melik?ah, ad? devlet düzeni anlam?na gelen ve bu ada yak???r ya?ayan veziri Nizamül-mülk’e çok güvenirdi. Ömer Hayyam ile ilk kez Semerkant’ta tan??an Nizam onu ?sfahan’a davet eder. Orada bulu?tuklar?nda O’na devlet hülyas?ndan bahseder ve bu büyük hayalinin gerçekle?mesi için Hayyam’dan yard?m ister. Fakat Hayyam devlet i?lerine kar??mak istemez ve teklifini geri çevirir. 4 Aral?k 1131?de do?du?u yer olan Ni?abur’ da fani dünyaya veda eder.

Kerim Erim
(1894-1952)

kerimerim

?stanbul Yüksek Mühendis mektebi’ni bitirdikten (1914) sonra Berlin Üniversitesi’nde Albert Einstein’in yan?nda doktoras?n? yapt? (1919). Türkiye’ye dönünce, bitirdi?i okulda ö?retim üyesi olarak çal??maya ba?lad?. Üniversite reformunu haz?rlayan kurulda yer ald?. Yeni kurulan ?stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde analiz profesörü ve dekan oldu?u gibi Yüksek Mühendis Mektebi’nde de ders vermeye devam etti. Yüksek Mühendis Mektebi ?stanbul Teknik Üniversitesi’ne dönü?türülünce buradan ayr?ld? ve yaln?zca ?stanbul Üniversitesi’nde çal??maya devam etti. Daha sonra burada ordinaryüs profesör oldu. 1948 y?l?nda Fen Fakültesi Dekanl???’na getirildi.

1940-1952 y?llar? aras?nda ?stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’ne ba?l? Matematik Enstitüsü’nün ba?kanl???n? yapt?. Türkiye’de yüksek matematik ö?retiminin yayg?nla?mas?nda ve ça?da? matemati?in yerle?mesinde etkin rol oynad?. Mekani?in matematik esaslara dayand?r?lmas?na da öncülük etti. Matematik ve fizik bilimlerinin felsefe ile olan ili?kileri üzerinde de çal??malarda bulunan Erim’in Almanca ve Türkçe yap?tlar? bulunmaktad?r. Bunlardan baz?lar? ?unlard?r:

Nazari Hesap (1931), Mihanik (1934), Diferansiyel ve ?ntegral Hesap (1945), Über die Traghe-its-formen eines modulsystems (Bir modül sisteminin süredurum biçimleri üstüne – 1928)

Matrakç? Nasuh
(Bilinmiyor-1553)

Türk, minyatürcü. Ayr?ca matematik ve tarih konular?nda kitaplar da yazm?? çok yönlü bir bilgindir. Do?um tarihi ve yeri bilinmiyor. Kâtip Çelebi ölüm tarihi olarak 1533?ü vermekteyse de, bunun do?ru olmad??? bugün kesinle?mi?tir. Çe?itli kaynaklarda onun 1547?den, 1551?den, 1553?ten sonra ölmü? olabilece?i ileri sürülmektedir. Ya?am? üstüne bilgi de yok denecek kadar azd?r. Saraybosna yak?nlar?nda do?du?una, dedesinin dev?irme oldu?una ili?kin kesinle?memi? ipuçlar? vard?r.

Enderun’da okumu?tur. Matrakç? ya da Matrakî ad?yla an?lmas?, lobotu and?ran sopalarla oynand??? ve eskrime benzeyen bir tür sava? oyunu oldu?u bilinen “matrak” oyununda çok usta olmas?ndan ve belki de bu oyunun mucidi bulunmas?ndan ileri gelmektedir. Nasuh ayr?ca çok usta bir silah?ördü. Bu nedenle Silahî ad?yla da an?l?rd?. Türlü silah ve m?zrak oyunlar?ndaki ustal??? nedeniyle Osmanl? ülkesinde “üstad” ve “reis” olarak tan?nmas? için 1530?da I. Süleyman (Kanuni) taraf?ndan verilmi? bir berat? da vard?. Çe?itli silahlar?n nas?l kullan?laca??n? ve dövü? yöntemlerini anlatan Tuhfetü’l-Guzât adl? bir k?lavuz kitap bile yazm??t?.

Nasuh, özellikle geometri ve matematik alanlar?nda önemli bir bilim adam?yd?. Uzunluk ölçülerini gösteren cetveller haz?rlam?? ve bu konuda kendinden sonra gelenlere önderlik etmi?tir. Matemati?e ili?kin iki kitab? Cemâlü’l-Küttâb ve Kemalü’l- Hisâb ile Umdetü’l-Hisâb’? I. Selim (Yavuz) döneminde yazm?? ve padi?aha adam??t?r. Bu yap?tlardan sonuncusu uzun y?llar matematikçilerin elkitab? olarak kullan?lm??t?r.

Gelenbevi ?smail Efendi
(1730-1790)

gelenbevi

1730 y?l?nda ?imdiki Manisa’n?n Gelenbe kasabas?nda do?an Gelenbevi ?smail Efendi, Osmanl? ?mparatorlu?u matematikçilerindendir. As?l ad? ?smail’dir. Gelenbe kasabas?nda do?du?u için ikinci ad? onun bu do?du?u kasabadan gelir. Daha çok Gelenbevi ad?yla ün kazanm??t?r. Önce, kendi çevresindeki bilginlerden ilk bilgilerini alm??t?r. Daha sonra, ö?renimini tamamlamak üzere ?stanbul’a gitmi?tir. Burada, çok de?erli ve kültürlü ö?retmenlerden yararlan?p matematik bilgisini oldukça ilerletmi?tir. Müderrislik s?nav?na kazananarak 33 ya??nda müderris olmu?tur. Bundan sonra kendisini tümüyle ilme verip çal??malar?na devam etmi?tir.

Gelenbevi, eski yöntemle problem çözen son Osmanl? matematikçisidir. Sadrazam Halil Hamit Pa?a ve Kaptan-? Derya Cezayirli Hasan Pa?a’n?n istekleri üzerine, Kas?mpa?a’da aç?lan Bahriye Mühendislik Okulu’na altm?? kuru?la matematik ö?retmeni olarak atand?. Bu atama ona parasal yönden bir rahatl?k getirdi. Hakk?nda ?öyle bir öykü anlat?l?r: ‘Baz? silahlar?n hedefi vurmamas?, padi?ah III. Selim’i k?zd?rm?? ve bunun üzerine Gelenbevi’yi huzuruna ça??rarak ona uyar?da bulunmu?tur. Gelenbevi bunun üzerine hedefe olan uzakl?klar? tahmin ederek gerekli silahlardaki düzeltmeleri yapm?? ve toplar?n hedefi vurmalar?n? sa?lam??t?r. Gelenbevi’nin bu ba?ar?s? padi?ah?n dikkatini çekmi? ve padi?ah taraf?ndan ödüllendirilmi?tir. Gelenbevi, Türkçe ve Arapça olmak üzere tam otuz be? eser b?rakm??t?r. Türkiye’ye logaritmay? ilk sokan Gelenbevi ?smail Efendi’dir.

Salih Zeki Bey
(1864-1921)

salihzeki

1864 y?l?nda ?stanbul’da yoksul bir ailenin o?lu olarak dünyaya geldi. Babas? Boyabatl? Hasan A?a, annesi Saniye Han?md?r. Anne ve babas?n?n ölümü üzerine ninesi taraf?ndan on ya??ndayken Darü??afaka’ya verildi. 1882 y?l?nda Darü??afaka’y? birincilikle bitirdi. Ayn? y?l Posta ve Telgraf Nezareti Telgraf Kalemi (Fen ?ubesi)’ne memur olarak atand?. 1884 y?l?nda Nezaretin Avrupa’da uzman telgraf mühendisi ve fizikçi yeti?tirme karar? üzerine birkaç arkada??yla birlikte Paris’e gönderildi ve burada Politeknik Yüksekokulu’nda elektrik mühendisli?i ö?renimi gördü. 1887 y?l?nda ?stanbul’a döndü ve eski dairesinde elektrik mühendisi ve müfetti? olarak çal??t?. Ek görev olarak Mekteb-i Mülkiye’de (bugün Ankara Üniversitesi’ne ba?l? Siyasal Bilgiler Fakültesi) fizik ve kimya dersleri verdi (1889-1900). Bu arada Rasathane-i Amire müdürlü?ünde ve II. Me?rutiyetin ilan?ndan (1908) sonra Maarif Nezareti Meclis-i Maarif üyeli?inde bulundu. 1910’da Mekteb-i Sultani (bugün Galatasaray Lisesi) müdürlü?üne atand?. 1912’de Maarif Nezareti müste?ar?, 1913’te Darülfünün-? Osmani (bugün ?stanbul Üniversitesi) rektörü oldu. 1917’de rektörlükten ayr?ld?ysa da üniversitedeki görevini Fen ?ubesi (Fakültesi) Müderrisi (Profesör) olarak sürdürdü. Ömrünün sonuna do?ru aklî dengesini kaybetti ve tedavi alt?ndayken 1921 y?l?nda ?i?li’deki Frans?z Hastanesi’nde öldü. Fatih Camiinin bahçesine gömüldü.

3 kez evlenmi? olan Salih Zeki, bu evliliklerden birini Halide Edip’le (Ad?var) yapm??, ölümünden k?sa bir süre önce ayr?lm??t?. Salih Zeki, önde gelen son dönem Osmanl? matematik bilginlerindendi. ?kdam, Darü??afaka ve ?ktisadiyat gazeteleri ile Darülfünun dergisine say?s?z katk?da bulundu. Dönemin ünlü bilginleriyle matematik ve fen bilimleri konusunda yaz?l? tart??malara girdi ve bu konularda bir k?sm? ders kitab? olmak üzere çok say?da yap?t verdi.

Yap?tlar?: Hendese (Geometri) [lise ders kitab?]; Hikmet-i Tabiiye (Fizik) [lise ders kitab?]; Mebhas-? Savt (Fonetik); Mebhas-? Elektrik-i Miknatisi (Elektro Magnetizma); Mebhas-? Hararet-i Harekiye (Termodinamik); Mebhas-? Cazibeyi Umumiye (Genel Çekim); Mebhas-? Elektrikiyet ve ?ariyet (Elektrik ve K?lcall?k); Hesab-? ?htimali (?htimaller Hesab?); Mebhas-? Hareket-i Seyalat (Ak??kanlar?n Hareketi); Hendese-i Tahliliye (Analitik Geometri); Mebhas-? Nazariye-i Temevvücat (Dalga Teorisi); Heyet-i Riyaziye (Matematik Astronomi); Kamus-u Riyaziyat (Matematik Ansiklopedisi); Asar-? Bakiye (Ölmez Eserler). Son iki yap?t?n tamam?, ayr?ca Henri Poincare’den çevirdi?i dört kitap bas?lmam??t?r.

Masato?i Gündüz ?keda
(1926-2003)

ikeda

Cebirsel say?lara katk?lar?yla tan?nan Japon as?ll? Türk matematik bilgini. 1948?de Osaka Üniversitesi Matematik Bölümü’nü bitirdi. 1953?te doktor, 1955?te de doçent unvanlar?n? ald?. 1957-59 aras?nda Almanya’da Hamburg Üniversitesi’nde Helmuth Hasse’nin yan?nda ara?t?rmalar yapt?. Hasse’nin önerisi üzerine 1960?ta Türkiye’ye gelerek Ege Üniversitesi T?p Fakültesinde ?statistik dersleri vermeye ba?lad?. 1961?de ayn? üniversitenin fen fakültesinde yabanc? uzmanl??a atand?. 1964?te Türk uyru?una geçerek, 1965?te doçent, 1966?da profesör oldu. 1968?de Ege Üniversitesi’nin izniyle bir y?l süreyle çal??mak üzere Orta Do?u Teknik Üniversitesi’ne gitti. ?zninin bitiminde Orta Do?u Teknik Üniversitesi’nin sürekli kadrosuna girdi. Çe?itli tarihlerde Hamburg, ABD’deki California ve Ürdün’deki Yermuk üniversitelerinde konuk ö?retim üyesi,1976?da Princeton’daki Yüksek Ara?t?rma Enstitüsü’nde ara?t?rmac? olarak çal??t?. Türkiye Bilimsel ve Teknik Ara?t?rma Kurumu’nun (Tübitak) Temel Bilimler Ara?t?rma Kurumunda yer ald?. Orta Do?u Teknik Üniversitesi Pür Matematik Ara?t?rma Ünitesi ba?kanl??? yapt?. Cebir ve say?lar kuram?na katk?lar?ndan dolay? 1979?da Tübitak Bilim Ödülü’nü kazand?. Japonya’da bulundu?u dönemde halkalar kuram? ve gruplar?n matrisle gösterimi üzerine ara?t?rmalar yapan ?keda, 1970?lerde cebirsel say?lar kuram?na yönelerek, rasyonel say?lar cisminin salt Galois grubunun otomorfizimleri ve tümelli?i konular?nda önemli çal??malar gerçekle?tirdi. Ünlü matematik dergisi Crelle’s Journal’da yay?mlanan bir çal??mas?nda Galois grubunun çok özel bir yap?da oldu?unu gösterdi.

Ali Nesin
(1956-)

alinesin

1956?da ?stanbul’da do?du. ?lkokuldan sonra ortaokulu ?stanbul’da Saint Joseph Lisesi’nde, liseyi de ?sviçre’nin Lozan kentinde tamamlayan Nesin 1977-1981 y?llar? aras?nda Paris VII Üniversitesi’nde matematik ö?renimi gördü. Daha sonra ABD’de Yale Üniversitesi’nde matematiksel mant?k ve cebir konular?nda doktora yapan Ali Nesin, 1985-1986 aras?nda Kaliforniya Üniversitesi Berkeley Kampusü’nde ö?retim üyeli?i yapt?. Türkiye’ye k?sa dönem askerlik görevi için geldi?i s?rada “orduyu isyana te?vik” iddias?yla tutuklanarak yarg?land?. Yarg?lanma sonunda beraat etti?i halde pasaport verilmedi?i için i?ine dönemeyen Nesin, sonunda yeniden passaport alarak yurtd???na gitti. 1987-1989 aras?nda Notre Dame Üniversitesi’nde yard?mc? doçent, ard?ndan 1995?e kadar Kaliforniya Üniversitesi Irvine Kampusü’nde doçent ve daha sonra profesör olarak görev yapt?. 1993-1994 Ö?retim Y?l?’n? Bilkent Üniversitesi’nde misafir ö?retim görevlisi olarak geçirdi. 1995?te, babas? Aziz Nesin’in ölümü üzerine yurda kesin dönü? yapt? ve Nesin Vakf? yöneticili?ini üstlendi. Ayr?ca Bilgi Üniversitesi Matematik Bölümü Ba?kan? olan Ali Nesin iki çocuk sahibidir. Kas?m 2004?den beri de Nesin Yay?nevi genel yönetmenli?ini yapmaktad?r.

Ali Nesin’in Matematik ve Korku, Matematik ve Do?a, Matematik ve Sonsuz, Develerle E?ekler, Önermeler Mant??? adl? kitaplar?n?n yan?s?ra çe?itli dergilerde ç?km?? bilimsel makaleleri ve ?ngilizce bir kitab? bulunmaktad?r. Matematiksel ara?t?rma alan? “Morley mertebesi sonlu gruplar”d?r. Ayn? zamanda, üç ayda bir yay?mlanan, Matematik Dünyas? adl? bir matematik dergisi ç?karmaktad?r.

Matematik ara?t?rmalar?, bölüm ba?kanl??? ve Nesin Vakf? yöneticili?inin yan? s?ra ya?l?boya resim, desen ve portre çal??malar? da yapmaktad?r.

matematikçiler, ünlü türk matematikçileri, ünlü türk matematikçileri hayat?,ünlü türk matematikçileri kaznd?rd?klar?, ünlü türk matematikçileri neler yapt?,ünlü türk matematikçileri yapt?klar?

Buradasınız: Anasayfa / Genel / TÜRK MATEMATIKÇILERIN HAYATI VE MATEMATI?E KAZANDIRDIKLARI
Editör: Gezginler | Tarih: 08/11/2010
Sponsorlu Bağlantılar

Mutlaka Bunları da Okuyun - Konuyla Alakalı Benzer Yazılar

Konu Başlığı: "TÜRK MATEMATIKÇILERIN HAYATI VE MATEMATI?E KAZANDIRDIKLARI"

Yorum Yapın


XHTML: Şu Etiketleri Kullanabilirsiniz:: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Current month ye@r day *

  • Önemli Uyarı